historia1.gif [150x135]

      Dawny Dmosin położony był na skraju Mazowsza w województwie rawskim, w pobliżu granic powiatu brzezińskiego, zaliczanego do województwa łęczyckiego (Wielkopolska). Nazwy Dmosina zmieniały się kilkakrotnie. Najdawniejsza to „Dmoszyno”, potem 1334r. po łacinie „Dmossyno”, w 1430r. „Dmossino”, a w 1579r. pojawia się nazwa Dmosin. Pochodziły one od nazwiska osoby dzierżawiącej ten obszar, mianowicie Dmosza.


      Po raz pierwszy w źródłach pisanych Dmosin pojawił się w 1334 r. w związku z drogą do Jeżowa, siedziby opactwa benedyktynów, do którego należał. W 1358 r. właścicielem osady był Dziwysslo Copacz de Dmossyno, co można tłumaczyć z łaciny jako Dziwisz. W latach 1387-1389 trwał proces sądowy Katarzyny Kopaczowej z jej krewnymi w sądzie książęcym w Łęczycy. Katarzyna Kopacz pochodziła z Dmosina i była wdową po Janie, podkomorzym mazowieckim, po którym to odziedziczyła ową wieś. Tak więc już w 2 poł. XIV w. Dmosin był dziedziczną własnością członków rodu rycerskiego herbu Kopacz (Topacz, Skrzydło) Stąd herb, który pojawił się już w 1254 r. na tarczach rycerzy osiadłych w księstwie oświęcimskim i ziemi sieradzkiej, potem także na ziemi łęczyckiej.

historia2.gif [150x113]      Dokumenty z 1407r. i 1417r. świadczą o istnieniu osady targowej przy kościele. Wtedy to właścicielami Dmosina byli Dersław i Dadźbog Kopaczowie, piszący się z „Dmosina”. Wieś ta otrzymała chełmińskie prawa miejskie w 1407r nadane przez Władysława Jagiełło, potwierdzone w 1430r. przez Książąt Mazowieckich Siemowita V, Kazimierza II i Władysława I na prośbę wspomnianych braci. Równocześnie obok tego, miasto uzyskało przywilej – na cotygodniowy targ i jeden jarmark w roku.

      Siedzibą Kopaczy najprawdopodobniej był gród. Znajdował się on na podmokłych łąkach na prawym brzegu rzeki Mrogi, na wschód od centrum wsi. Obecnie znajduje się tam kopiec ziemny, który stanowi pozostałość po budowli. Kopiec ma wysokość 3 m, owalną podstawę o średnicy 20x30 m. Powierzchnia porośniętego trawą grodziska wynosi ok. 950 m2. Odkryte tam naczynia gliniane, wskazują na powstanie gródka obronnego w II poł. XIV w. Grodzisko stożkowate, /obecnie w Dmosinie Drugim/ to pozostałość małej historia3.gif [100x136] średniowiecznej warowni rycerskiej, znanej na ziemiach polskich w okresie od poł. XIII do końca XIV w. Na podstawie badań archeologicznych prowadzonych przez Zbigniewa Lachowicza, na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Skierniewicach w 1984 r. podczas których dotarto do spalonych bierwion i przykrywających ich brył polepy glinianej, przedstawiono hipotetyczny wygląd gródka. W centrum kopca znajdował się wielokondygnacyjny budynek centralny, zagłębiony w gruncie na ok. 1,5 m. Budynek miał podstawę czworokątną o boku ok. 5 m. W najniższej jego części znajdowało się palenisko kamienne o przeznaczeniu gospodarczym. Budynek w dolnej partii wzniesiony został w konstrukcji zrębowej, tzn. ze stawianych pionowo, zwarcie przy sobie, zaostrzonych belek drewnianych. Szczeliny pomiędzy belkami zalepiane były gliną, dzięki czemu konstrukcja była szczelna i chroniona przed pożarem. Góra budynku natomiast posiadała konstrukcję szachulcową, tzn. ramę z pionowo i ukośnie mocowanych belek. Przestrzenie między nimi także zalepiono gliną. (rys. 1) Podczas prac badawczych znaleziono liczne fragmenty wypalanych glinianych garnków, groty bełtu kuszy, podkowę z tzw. Piętką i zbrojniki czyli płytki metalowe z zbroi średniowiecznej. Gródek spełniał funkcję warowni obronnej dla dwóch położonych w najbliższym sąsiedztwie osad. Kiedy obok gródka, na terenie osady targowej zaczęło rozwijać się miasto, siedzibę rodu Kopaczy przeniesiono do nowo utworzonego miasta. Opuszczony gródek uległ zniszczeniu w końcu XV w., a dawni rycerze otrzymawszy ziemie na prawie rycerskim stali się ziemianami stanu szlacheckiego.
     Następną siedzibą Kopaczy był dwór położony przy moście, na wschodnim brzegu rzeki Mrogi. Dwór wybudowany był na planie kwadratu o boku 15 m i miał charakter obronny. Dwór ten był kilkakrotnie przebudowywany. Pierwszy raz najprawdopodobniej ok.1650r. Mogą świadczyć o tym piwnice dworu, które można datować na okres co najmniej baroku, wzorując się na dacie budowy kościoła i podobieństwie techniczno-architektonicznego obu budowli. Sklepienia kolebkowe piwnic dworskich i użyta czerwona cegła o długości 30 cm, może świadczyć , że była to kolejna użytkowa budowla na starych fundamentach, przeznaczonych dla dworu obronnego. Kolejny raz prawdopodobnie przebudowano dwór pod koniec XVIII w. Po przebudowie dwór posadowiony był na planie prostokąta i częściowo opierał się na fundamentach starszego dworu. Modrzewiowy dwór posiadał dwuspadowy dach, kryty gontem i przeszklony ganek od strony zachodniej ze schodami kamiennymi od podjazdu. W dwutraktowym domu znajdowało się 12 pokoi, sień na przestrzał, dwie kuchnie, wędzarnia wędlin, piec chlebowy i 7 pieców kaflowych do ogrzewania. W początku XXw. Folwark Dmosin należał do rodziny Kamińskich, spokrewnionych m.in. z Kączkowskimi i Czermińskimi, dziedzicami Lubiankowa i Dobieszkowa. W latach trzydziestych XX w. folwark wszedł w posiadanie rodziny Leśniewskich, którzy byli właścicielami majątku do 1996r. Modrzewiowy dworek spłonął wiosną 2002r. Obecnie przy moście nad rzeką znajdują się tylko pozostałości założenia dworskiego, w którym zachował się murowany młyn z lat 20-tych ubiegłego stulecia oraz ruiny spalonego modrzewiowego dworu. Spośród następnych właścicieli Dmosina używających już nazwiska Dmosińscy (Dmoszyńscy) znany był zwłaszcza Mikołaj żyjący w 1 poł. XVI w.
      Pobudował on murowany kościół, który został erygowany w 1521 r. przez prymasa Jana Łaskiego, jako pod wezwaniem św. Małgorzaty. Nie został on dokończony, a następnie uległ zniszczeniu w nieznanych okolicznościach. W 1539r Mikołaj uzyskał od króla Zygmunta I Starego potwierdzenie praw patrymonialnych i miejskich dla miasteczka Dmosina. W tym samym roku mieszczanie uzyskali zwolnienie od płacenia podatków na okres 8 lat (wolnizna) zapewne wskutek zniszczenia miasta przez pożary. W roku 1579r. współwłaścicielami Dmosina byli synowie Mikołaja Dmosińskiego: Mikołaj, Piotr i Adam.
      W 1609r. kolejni Dmosinscy wystawili w miasteczku kościół drewniany. Właściciele kolejny raz uzyskali potwierdzenie prawa patronatu nad swą dziedziczną własnością. Ten drewniany kościół został spalony wraz z całym Dmosinem w1657r. podczas najazdu szwedzkiego za panowania króla Jana Kazimierza. Dmosin w latach następnych został odbudowany, a jego struktura budowlana pokrywała się z poprzednim obrazem miasta.
      W 1700r. Misjonarze z Łowicza nabyli parafialne dobra Dmosińskie od ich ówczesnego właściciela arcybiskupa Radziejowskiego. Parafia Dmosin liczyła wtedy 2806 osób. Parafia Dmosin przekazana została pod władzę Księży Misjonarzy z Łowicza rozporządzeniem Ks. Antoniego z Ostrowa Ostrowskiego Arcybiskupa Gnieźnieńskiego. Na miejscu spalonego drewnianego kościoła wybudowano kaplicę. Pierwszą pisaną wzmiankę o tej kaplicy odczytano ze spisu inwentarzowego z 1797r. Podano tam, że „nieopodal kościoła w środku wsi na miejscu starego kościoła stoi drewniana kaplica”. Prawdopodobnie drewniany kościół i drewniana kaplica znajdowały się za obecnym budynkiem strażnicy przy drodze wiodącej w stronę Brzezin. Cmentarz wokół kaplicy ogrodzony był częściowo murem a częściowo drewnianym parkanem. W kaplicy był tylko jeden ołtarz. Zapis o istnieniu kaplicy do 1832r. znajduje się w archiwum kościelnym w protokole z dnia 26.09.1836r. Brzmi on w dosłownym brzmieniu: „co do kaplicy drewnianej, niegdyś w środku wsi stojącej, tej dziś już nie masz z powodu zastosowania się do polecenia i upoważnienia Prześwietnego Konsystorza Wydziału Łowickiego Archidiecezji Warszawskiej z dnia 17 września 1831 roku Nr 171 w roku 1832 dnia 9 lipca wraz ze swoim opakowaniem zniesiona została”.

historia4.gif [150x119]       W 1728r. staraniem księdza Jędrzeja Zygfryda Rynka-Superiola Domu Łowickiego Misjonarzy wybudowano nowy murowany kościół, konsekrowany w 1761r. przez Sufragona Dabińskiego, pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła i św. Małgorzaty Dziewicy i Męczennicy. Kościół ten rozbudowany istnieje do dziś. W czasie działań wojennych w 1914r. kościół zapalił się i został bardzo poważnie zniszczony. Staraniem Księdza Artura Smoniewskiego dokonano remontu kościoła. Kolejny remont przeprowadzono w latach 1925-1930 dzięki ówczesnemu proboszczowi Księdzu Kanonikowi Kazimierzowi Maludze oraz dobudowano 2 boczne nawy, kruchtę przy drzwiach wielkich i zakrystię.


historia5.gif [100x133]       W 1722 r. została pobudowana dzwonnica z trzema dzwonami. W czasie I wojny światowej w 1914r podczas pożaru została zniszczona. W latach 1916-1918 Niemcy skradli dwa dzwony. W latach następnych społeczeństwo Dmosina wyremontowało dzwonnicę, a w 1956 r. zakupiono dwa nowe dzwony które poświęcono i nadano im imiona Andrzej i Józef.
      W 1797r. Prusacy usunęli Misjonarzy i zagarnęli Dmosińskie dobra. Sprzedali je różnym nabywcom, jak: Szczecińskim, Lubowidzkim, Dmosińskim. Ziemie przeszły drogą parcelacji, uwłaszczenia i nadania w ręce drobnych włościan. Nazwy dzisiejszych miejscowości, jak Lubowidza, Szczecin, Dmosin pochodzą od nazwisk posiadaczy tych ziem. W latach 1807-1814 Dmosin został włączony do ziem Księstwa Warszawskiego, a potem Królestwa Polskiego. Spadł wówczas do roli osady wiejskiej. Po okresie napoleońskim Dmosin dostał się do zaboru rosyjskiego i włączony został do powiatu brzezińskiego. Od 1864 r. wieś Dmosin stała się siedzibą gminy wchodzącej w skład guberni piotrkowskiej.
      Do 1876r. w Dmosinie był sąd. Sędzią był wójt gminy, mający do pomocy 2 ławników, wybieranych na 3 lata spośród miejscowych obywateli. Po1876r. powstały sądy oparte na innych zasadach. Zasięg działania sądu obejmował kilka gmin a mianowicie: Dmosin, Niesułków, Mrogę Dolną i Lipiny. Najpierw sąd miał swoją siedzibę w Woli Cyrusowej, a następnie w Niesułkowie, a później aż do I wojny światowej w Lipinach. W tym czasie Dmosin mocno podupadł. Postęp nastąpił dopiero w wieku XX. Rozwijała się spółdzielczość, szkolnictwo, gospodarka. Istotną rolę odgrywała fabryka Norblin w Osinach. Znalazło w niej zatrudnienie wielu mieszkańców Dmosina.
      W okolicy kościoła znajdował się także dom ludowy. Pierwsza wzmianka o Domu Ludowym pochodzi z 1916r. Usytuowany był w odległości 16 kroków od organistówki. Składał się on z dwóch sal i dwóch sieni w przybudówce oraz 3 małych facjatek, pod nim znajdowały się dwie piwnice. W czasie odbudowy kościoła ze zniszczeń wojennych w Domu Ludowym znajdowała się kaplica. Trudno określić, do którego roku istniał ten budynek. W spisach kościelnych jest jeszcze o nim wzmianka z 1922r., informacja o zniszczonym dachu.
      W Dmosinie znajdowała się karczma. Informacja o jej istnieniu znajduje się w archiwum kościelnym. W 1806r. jest wzmianka o karczmie, że znajduje się w odległości o „staje” od kościoła.
      W dawnych czasach parafia zajmowała się także rozwijaniem czytelnictwa wśród miejscowej ludności. Zachowane w archiwum kościelnym notatki nie dają pełnego obrazu. Kościelne spisy inwentaryzacyjne z 1858r. świadczą o tym, że znajdowały się w bibliotece: dzienniki urzędowe, okólniki, listy i inne akta prawne oraz 65 pozycji książek. Zaś w spisie z 1875r. wykazano już 268 książek i 7 pozycji okólników. Pokaźna biblioteka, jak na ówczesne czasy, istniała do I wojny światowej. Świadczą o tym zapisy z 1916r. i 1918 r. mówiące o szczątkach bogatej biblioteki zniszczonej w czasie wojny. Po wojnie proboszcz parafii zakupił nowe książki , które mieszkańcy wraz z Gazetą Świąteczną wypożyczali z biblioteki. W następnych latach próbowano ożywić działalność biblioteki, lecz bezskutecznie.
      W Dmosinie istniał szpital dla ubogich parafian. Informacja o nim znajduje się w archiwum kościelnym z 1806 r. Składał się z 4 izb. Z zapisów kościelnych wynika, że istniał on do około 1840r. odbudowany w 1832r. przez Księży Misjonarzy z Łowicza . Później mieszkał w tym budynku organista i komornik.
     Przy kościele parafialnym istniała również szkoła. Pierwsza wzmianka o szkole parafialnej pochodzi z 1832r. nauczycielem był Stanisław Matyszewski. Nauczyciel ten w określone dni dojeżdżał do innych miejscowości na terenie gminy, gdzie prowadził naukę dzieci w domach prywatnych.
      W początkach XIX w. Dmosin był niewielką wsią liczącą w 1827r. 47 domów i 409 mieszkańców, trudniących się rolnictwem. W 1881r. składał się z wsi i folwarku rządowego-wieś posiadała 35-36 domostw, oraz liczyła ok. 600 mieszkańców, zaś folwark dmosiński liczył 18 budynków gospodarczych. Majątek liczył 730 morgów tj. ok. 410 ha.
      Podczas I wojny światowej przez wieś Dmosin przechodziły przemiennie wojska rosyjskie i niemieckie. W wyniku czego doszło do całkowitego spalenia zabudowań. Spalony został również kościół parafialny. Straty były bardzo duże.
      Okoliczne tereny były miejscem walki chłopów o język polski w samorządzie, oraz strajków rolnych przeciwko władzy carskiej w latach 1902-1907, a potem ruchów rewolucyjnych zimą 1918r.-1919 r. W odrodzonej Polsce w 1918 r. Dmosin znalazł się w województwie łódzkim. Podobnie po drugiej wojnie światowej wieś zostaje włączona do województwa łódzkiego.
      W 1924 r. z inicjatywy Księdza Kanonika Kazimierza Malugi, Józefa Ottawy właściciela majątku Dmosin i Franciszka Działaka z Nagawek została zorganizowana Straż Ogniowa w Dmosinie. Obecna nazwa brzmi Ochotnicza Straż Pożarna w Dmosinie.

historia6.gif [100x127] historia7.gif [150x115] historia8.gif [150x103]      

 

 

 

 

 

 

 

W 10-tą Rocznicę Odzyskania Niepodległości w 1928r. społeczeństwo Dmosina postawiło obelisk kamienny. Obiekt ten przetrwał okupację i okres powojenny.9 września 1939 roku wojska niemieckie mimo bohaterskiej walki z najeźdźcą zdobyły Dmosin. W walkach na terenie Dmosina zginęło 126 żołnierzy wojska polskiego. Zostali pochowani we wspólnej mogile na cmentarzu parafialnym. Pod koniec 1939 roku z części ziem polskich utworzono Generalną Gubernię, pozostałą część włączono do Rzeszy Niemieckiej. Granica miedzy Generalną Gubernią a Rzeszą Niemiecką przebiegała wzdłuż rzeki Mrogi. Z części ziem włączonych do Rzeszy wysiedlano mieszkańców i wywożono do Niemiec i Francji. Na ich miejsce sprowadzano Niemców. W okresie okupacji na terenie Dmosina działały oddziały partyzanckie przeciwko najeźdźcy. Byli to ludzie związani z Armia Krajową i Batalionami Chłopskimi. W 1945 r. Niemcy zamordowali w Dmosinie 5-ciu młodych partyzantów, którzy strzelali do wojsk niemieckich. Zastrzeleni zostali pochowani na cmentarzu parafialnym obok żołnierzy września. Wójt Jan Nowicki w czasie wojny aktywnie współpracował z ruchem oporu. W 1978r. przy poparciu społeczeństwa gminy został pobudowany obelisk na placu kościelnym w Dmosinie. W 1981r. podobny został wzniesiony na cmentarzu grzebalnym przy mogiłach żołnierzy polskich.
      Ruch Spółdzielczy na terenie Dmosina datuje się od 1912 r. , kiedy to powstała Kasa Stefczyka, przez okres I wojny światowej była nieczynna. Z chwilą powstania Niepodległego Państwa Kasa ta rozpoczęła swoja działalność, lecz wskutek dewaluacji marki upadła. 25 lipca 1922r. w Dmosinie powstała Kasa Spółdzielcza, która mieściła się w budynku parafialnym. Powstała z inicjatywy Księdza Kazimierza Malugi. Działalność Kasy trwała do wybuchu II wojny światowej. Po wojnie w 1948r. wznowiono jej działalność. W dniu 17 października1948r. zmieniono nazwę na Gminną Kasę Spółdzielczą. Siedzibą Gminnej Kasy Spółdzielczej był na początku budynek Urzędu Gminy, a następnie prywatny lokal Jana Miśkiewicza. W 1950 r. siedzibę przeniesiono do budynku Gminnej Spółdzielni „SCh” w Dmosinie. W 1956 r. zmieniono nazwę Gminnej Kasy Spółdzielczej na Kasę Spółdzielczą, a w latach 60-tych przystąpiono do budowy jej siedziby. W 1969r. przeniesiono siedzibę Kasy do nowego budynku a następnie zmieniono nazwę na Bank Spółdzielczy. Bank Spółdzielczy prowadzi działalność do chwili obecnej.
      W dniu 1 lipca 1945r. powstała Gminna Spółdzielnia w Dmosinie. W tym czasie na terenie gminy działały jeszcze dwie spółdzielnie spożywców „Dmosinianka” i „Wolanka” w Woli Cyrusowej. W końcu 1947r. spółdzielnie te połączyły się, przyjmując nazwę Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”, która już od 1948r. działa na terenie całej gminy.
      Kółko Rolnicze „Zgoda” powstało z inicjatywy wójta Gminy Kazimierza Gawałkiewicza i liczyło 30 członków, które z biegiem lat przestało istnieć.
      Zaangażowanie mieszkańców doprowadziło w 1968r. do powstania Kółka Rolniczego w Dmosinie. Kółko istniało do 1974r. W 1975r. 16 Kółek Rolniczych działających na terenie gminy połączyło się, tworząc Spółdzielnię Kółek Rolniczych. Spółdzielnia działa na terenie gminy do chwili obecnej.
      W 1935r. Uchwałą Gminnej Rady powołano Gminną Bibliotekę im. Józefa Piłsudskiego. Biblioteka posiadała 90 woluminów. Na przestrzeni ostatnich lat ilość woluminów wzrosła do ok.13 tys. Z biblioteki korzysta ok. 500 czytelników. W czytelni jest 12 stanowisk do korzystania z księgozbioru podręcznego. W 2003 r. w Gminnej Bibliotece Publicznej, został uruchomiony Punkt Informacji Turystycznej. Biblioteka wyposażona jest również w trzy stanowiska komputerowe z dostępem do internetu „Ikonka”, z których mogą korzystać nieodpłatnie mieszkańcy gminy.
      W 1936 r. Straż Ogniowa w Dmosinie założyła własną orkiestrę złożoną z 16 instrumentów muzycznych. Instrumenty zostały zakupione ze składek miejscowej ludności. Orkiestra przetrwała i działa do dziś.
      W okresie międzywojennym w Dmosinie działał Związek Strzelecki. Posiadał własną świetlicę w budynku szkoły, oraz strzelnicę wybudowaną na gruncie ofiarowanym na ten cel przez właścicielkę majątku Czesławę Ottawa. Strzelnica posiadała 4 stanowiska i długość strzału 100 m. Wybudowano ją przy pomocy bezrobotnej ludności za mąkę ryżową, jaka gmina otrzymała za zatrudnienie bezrobotnych od Wojewody Łódzkiego. Do Związku należało 18 członków-junaków.
      W 1931r.w Dmosinie istniała mleczarnia spółdzielcza. Mleczarnia przerabiała 1000 litrów mleka dziennie. Posiadała 60 dostawców.
      W okresie międzywojennym samorząd gminny zdecydował o budowie nowej szkoły w Dmosinie. Inicjatorem pomysłu budowy szkoły był kierownik szkoły Wiktor Cieśliński. W 1933 r. oddano do użytku budynek o 8 izbach lekcyjnych. W czasie działań wojennych na terenie Dmosina 9 września 1939r. wśród poległych był kierownik szkoły Wiktor Cieśliński. Został pochowany na cmentarzu w Dmosinie. We wrześniu 1939 r. ze względu na przebieg granicy między Generalną Gubernią a Rzeszą, budynek został zajęty dla potrzeb strażników granicznych, a dzieci zmuszone były do nauki w domach prywatnych według programu ustalonego przez okupanta. Po przeniesieniu pograniczników do strażnicy w Nagawkach, uczniowie wrócili do zdewastowanego przez żołnierzy niemieckich budynku. Budynek szkoły wyremontowano dopiero po wojnie. Pierwszym kierownikiem szkoły w Dmosinie po wojnie była Jadwiga Langowicz. W 1975 r. powołano zbiorcze szkoły gminne i powstał pomysł budowy nowej szkoły oraz sali gimnastycznej. Inicjatorem budowy nowej szkoły był Marian Czapnik, dyrektor gminnej szkoły zbiorczej w Dmosinie. W 1985 r. utworzono społeczny komitet budowy szkoły. W 1990 r. oddano do użytku nową szkołę z pełnowymiarową salą gimnastyczną oraz stołówką. Obecnie w tym budynku znajduje się szkoła podstawowa. W 1999r. po reformie oświaty samorząd gminy utworzył w Dmosinie Gimnazjum. Pod potrzeby tej szkoły został wyremontowany budynek starej z 1933r. szkoły.
      W okresie po II wojnie światowej do roku 1975 Dmosin należał administracyjnie do powiatu brzezińskiego i województwa łódzkiego.

historia9.jpg [150x104]

W 1975 r. wprowadzono dwustopniowy system administracyjny. Zlikwidowano powiaty, a w ich miejsce powołano województwa. Gmina Dmosin włączona została w całości do województwa skierniewickiego. W 1998 r. po ponownym utworzeniu powiatów i nowych województw. Gmina Dmosin od 1 stycznia 1999r. została włączona do powiatu łódzkiego wschodniego oraz do województwa łódzkiego. Rozporządzeniem Rady Ministrów z 31 maja 2001 r. z dniem 1 stycznia 2002r. utworzono powiat brzeziński, w skład którego weszła Gmina Dmosin.

Informacja przygotowana została przez Urząd Gminy w Dmosinie przy współpracy Gminnej Biblioteki Publicznej w Dmosinie i Parafii Rzymsko-Katolickiej w Dmosinie

Gmina Dmosin

Realizacja: IDcom-web.pl